{"id":1020,"date":"2024-06-18T13:02:55","date_gmt":"2024-06-18T13:02:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bwydsirgarfood.org\/celebrating-the-achievements-of-peas-please-in-wales\/"},"modified":"2024-07-02T13:38:17","modified_gmt":"2024-07-02T13:38:17","slug":"celebrating-the-achievements-of-peas-please-in-wales","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bwydsirgarfood.org\/cy\/celebrating-the-achievements-of-peas-please-in-wales\/","title":{"rendered":"Dathlu cyflawniadau Pys Pl\u00ees yng Nghymru"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>
\n

Fis Tachwedd, cynhaliodd Synnwyr Bwyd Cymru Cynhadledd Lysiau yn Yr Egin yng Nghaerfyrddin i ddathlu gwaith a chyflawniadau menter Pys Pl\u00ees<\/a> yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n

Sefydlwyd y fenter Pys Pl\u00ees yn 2019, a\u2019i chenhadaeth oedd ei gwneud hi\u2019n haws i bawb yn y DU fwyta mwy o lysiau. Drwy gydol y rhaglen bedair blynedd, bu Synnwyr Bwyd Cymru yn arwain gwaith Pys Pl\u00ees yng Nghymru a thros y blynyddoedd daeth \u00e2 ffermwyr, manwerthwyr a chadwyni bwytai, arlwywyr, proseswyr ac adrannau\u2019r llywodraeth at ei gilydd gyda\u2019r un nod o\u2019i gwneud yn haws i bawb fwyta llysiau. Partneriaid eraill y prosiect oedd yn ymwneud \u00e2\u2019r fenter hon yn y DU oedd The Food Foundation<\/a>, Nourish Scotland<\/a>, Food NI<\/a> and Nourish NI<\/a>.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n

\n
\n

Nod y rhaglen arloesol oedd yn canolbwyntio\u2019n benodol ar lysiau, oedd annog diwydiant a\u2019r llywodraeth i ymrwymo i wella argaeledd, derbynioldeb (gan gynnwys cyfleustra), fforddiadwyedd ac ansawdd y llysiau sydd ar gael mewn siopau, ysgolion, bwytai a thu hwnt, ac yn ei dro, ysgogi\u2019r cyhoedd yn y DU i fwyta mwy o lysiau, yn enwedig plant a\u2019r rhai ar incwm isel.<\/p>\n\n\n\n

Ers lansio\u2019r prosiect Pys Pl\u00ees bedair blynedd yn \u00f4l, mae 1.1 biliwn o ddognau ychwanegol o lysiau<\/strong> wedi\u2019u gwerthu neu eu gweini ac fe wnaeth 110 o sefydliadau addunedu<\/strong> i chwarae eu rhan yn y broses o helpu pawb yn y DU i fwyta dogn ychwanegol o lysiau bob dydd. Gelwir yr addunedau hyn yn Addunedau Llysiau<\/a> ac yng Nghymru, Synnwyr Bwyd Cymru oedd yn gyfrifol am reoli 8 addunedwr cenedlaethol<\/strong>, 24 o addunedau lleol <\/strong> drwy Bwyd Caerdydd a 25 o addunedwyr Dinas Llysiau<\/strong> mewn partneriaeth \u00e2 Lleoedd Bwyd Cynaliadwy. Llwyddodd wyth o fanwerthwyr<\/strong> i ychwanegu gwerth at y cynllun Cychwyn Iach ledled Cymru a\u2019r DU hefyd, a chafodd 22 o bobl eu recriwtio\u2019n Hyrwyddwyr Llysiau<\/strong>, gan weithio fel asiantau newid unigol yn eu cymuned leol a helpu i ysgogi\u2019r newidiadau enfawr sydd eu hangen i gyrraedd y nod o gael pawb i fwyta mwy o lysiau.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n

Yn 2021, mewn ymgais i gynyddu\u2019r llysiau a gynhyrchir yn lleol, rhoddodd Synnwyr Bwyd Cymru<\/a> ynghyd \u00e2\u2019n partneriaid, Ffermydd a Gerddi Cymdeithasol, bump o grantiau Pys Pl\u00ees<\/strong> gwerth rhwng \u00a32500 a \u00a35000 i gynorthwyo busnesau bach sy\u2019n cynhyrchu cynnyrch garddwriaethol bwytadwy sy\u2019n gweithredu yng Nghymru. Dangosodd yr adroddiad dilynol<\/strong><\/a> y gallai buddsoddiad ar raddfa fach gael effaith sylweddol a chadarnhaol ar fusnesau garddwriaethol, gyda chynnydd o 75% ar gyfartaledd yng ngwerthiant llysiau.<\/p>\n\n

Ac yn ddiweddarach yn 2022, fel rhan o adduned y cwmni o Sir G\u00e2r, Castell Howell i ddatblygu cadwyni cyflenwi lleol, bu Synnwyr Bwyd Cymru yn gweithio gyda\u2019r cyfanwerthwr i ddatblygu cynllun peilot i ymchwilio i\u2019r hyn fyddai angen ei wneud yn ymarferol i roi llysiau gan gynhyrchwyr amaethecolegol o Gymru ar blatiau plant ysgol Cymru. Arweiniodd hyn at gyhoeddi adroddiad<\/a> arall a oedd yn nodi bod prydau ysgol yn gyfle i greu marchnad ddiogel i gynhyrchwyr llysiau amaethecolegol a sut y gellir eu defnyddio fel y prif ddull o fuddsoddi mewn cadwyni cyflenwi llysiau yng Nghymru. Mae ail gam y cynllun peilot<\/a> gyda chymorth cyllid Economi Sylfaenol Llywodraeth Cymru bellach yn ychwanegu at ganfyddiadau\u2019r \u2018Cynllun Peilot Courgettes\u2019 gwreiddiol, ac yn edrych eto ar geisio cynyddu cyfanswm y llysiau lleol sy\u2019n mynd i ysgolion.<\/p>\n\n

Nodwyd Pys Pl\u00ees hefyd fel rhaglen yng nghynllun cyflawni 22-24 Pwysau Iach Cymru Iach<\/a> o dan Faes Blaenoriaeth Cenedlaethol 1, sy\u2019n llywio\u2019r amgylchedd bwyd a diod tuag at opsiynau cynaliadwy ac iachach. Ei nod yw sicrhau bod ein hamgylchedd bwyd wedi\u2019i dargedu mwy tuag at opsiynau iachach i wneud y dewis iach yn ddewis hawdd.<\/p>\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

\u201cWrth i\u2019r rhaglen Pys Pl\u00ees ddirwyn i ben, roedd Cynhadledd Lysiau Cymru yn gyfle pwysig iawn i ddiolch i bawb a fu\u2019n rhan o Pys Pl\u00ees hyd yma \u2013 addunedwyr, cefnogwyr, hyrwyddwyr llysiau a buddiolwyr \u2013 ac i edrych ymlaen at sut y gallwn barhau i gydweithio ar y materion hyn yn sgil newidiadau heriol i\u2019r rhaglen,\u201d meddai Katie Palmer, Rheolwr Rhaglen Synnwyr Bwyd Cymru.<\/p>\n\n\n\n

\u201cGwyddom nad yw pobl yn bwyta digon o lysiau yn y DU a datblygwyd Pys Pl\u00ees fel menter bartneriaeth i atgoffa pobl bod llysiau yn dda i ni a bod angen i ni fwyta mwy ohonynt. Dengys ystadegau<\/a> diweddar a gyhoeddwyd gan Rwydwaith Ymchwil Iechyd Ysgolion <\/a> mai dim ond 37% o blant blynyddoedd 3 \u2013 6 (7-11 oed) a arolygwyd sy\u2019n bwyta o leiaf 1 dogn y dydd; mae merched yn llawer mwy tebygol o fwyta llysiau na bechgyn a bod dysgwyr o gartrefi incwm uwch yn fwy tebygol o ddweud eu bod yn bwyta llysiau bob dydd na\u2019r rheini mewn cartrefi incwm isel.<\/p>\n\n\n\n

\u201cNod Pys Pl\u00ees oedd gweld pobl yn bwyta mwy o lysiau; creu newid i\u2019r system fwyd a sefydlu model llwyddiannus i bobl allu lleisio barn,\u201d meddai Katie. \u201cYn ystod y digwyddiad cawsom ddathlu effaith Pys Pl\u00ees yng Nghymru, ar lefel unigol ac yn genedlaethol ar draws y DU, ac roedd yn fraint cydnabod cyfraniad cymuned Pys Pl\u00ees Cymru i newid y ffordd rydym yn meddwl am lysiau. Ond mae angen mwy o frys gan y Llywodraeth hefyd. Mae bwyta llysiau yn hanfodol i\u2019n hiechyd \u2013 ac er gwaethaf ein hymdrechion gorau ar y cyd, mae\u2019r defnydd o lysiau yn dal i ostwng. Dros y 4 blynedd diwethaf mae cyfran y llysiau yn ein basgedi siopa wedi gostwng o 7.2% pan lansiwyd Pys Pl\u00ees (Kantar 2017) i 6.8%. I fod yn unol \u00e2 Chanllaw Bwyta\u2019n Iach y llywodraeth, dylai 20% o\u2019r fasged siopa fod yn lysiau.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n

Yn ystod y Gynhdaledd Lysiau, amlygodd Synnwyr Bwyd Cymru rai o\u2019r meysydd sydd wedi creu effaith, gan gynnwys y rhaglen hyrwyddwyr Llysiau; sut y llwyddodd cystadleuaeth hysbysebu Pys Pl\u00ees i greu Nerth Llysiau ac ymgyrch hysbysebu llysiau gwerth miliynau; cymunedau yn cymryd camau gweithredu ar Lysiau drwy\u2019r Dinasoedd Llysiau; grantiau bach sydd wedi cael effaith fawr yn ogystal ag addunedau Pys Pl\u00ees.<\/p>\n\n

\n
\n

Cymerodd Llinos Hallgarth, un o Hyrwyddwyr Llysiau Cymru ran yn y gynhadledd gan s\u00f4n am ei phrofiad o fod yn rhan o\u2019r rhaglen. \u201cFel un o Hyrwyddwyr Llysiau Pys Pl\u00ees, roeddwn yn ddigon ffodus i gael swm bach o arian drwy\u2019r cynllun grantiau bach a oedd yn ein galluogi i godi ymwybyddiaeth o\u2019r prosiect drwy brosiect cymunedol ymarferol yn ardal Llandysul,\u201d meddai Llinos. \u201cEr mai dim ond swm bach o arian ydoedd, cafodd effaith fawr, gan greu gwaddol i adeiladu arno y flwyddyn ganlynol.<\/p>\n\n\n\n

\u201cMewn cydweithrediad ag Yr Ardd, prosiect tyfu a gardd gymunedol rwy\u2019n rhan ohono, fe wnaethom lwyddo i dyfu cynnyrch, ei gynaeafu a gwneud picl a jam ynghyd \u00e2 chadwoli\u2019r bwyd dros ben nad oeddem wedi gallu ei fwyta,\u201d ychwanegodd Llinos. \u201cYn ddiddorol i mi, fel swyddog iaith menter iaith leol \u2018Cered\u2019, roedd yn ffordd i ni gysylltu hefyd \u00e2\u2019n treftadaeth a\u2019n diwylliant lleol drwy gasglu geiriau a therminoleg garddio, planhigion a choginio yn y Gymraeg, gwneud cofnod ohonyn nhw a sicrhau na fyddwn yn anghofio\u2019r geiriau o ganlyniad i newidiadau mewn patrymau a defnydd o\u2019r iaith.\u201d<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Un o banelwyr eraill y Gynhadledd Lysiau oedd Edward Morgan, Rheolwr Cyfrifoldeb Cymdeithasol Corfforaethol a Rheolwr Hyfforddiant Bwydydd Castell Howell. Cymerodd ran mewn sgwrs a oedd yn edrych ar addunedau Pys Pl\u00ees Castell Howell. \u201cDrwy gymryd rhan yn Pys Pl\u00ees daeth Castell Howell yn ymwybodol o\u2019i gyfrifoldebau i helpu i fynd i\u2019r afael \u00e2 materion deietegol,\u201d meddai Edward Morgan. \u201cRydym yn cyflenwi bwyd i tua 1100 o ysgolion ac mae\u2019n hanfodol ein bod ni\u2019n helpu i ddarparu mwy o lysiau ar gyfer y prydau bwyd a\u2019r fwydlen, ac mae gweithio gyda\u2019n cadwyni cyflenwi yn hanfodol i gyflawni\u2019r nodau hyn.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n

Wrth i\u2019r rhaglen Pys Pl\u00ees ddirwyn i ben, bydd Synnwyr Bwyd Cymru yn parhau i ychwanegu at ei llwyddiant drwy weithio gydag eraill yn y gymuned llysiau a garddwriaeth \u2013 gan eirioli dros fuddsoddiad gwerth chweil mewn garddwriaeth, creu achos er budd iechyd y cyhoedd a gweithio ar atebion drwy raglenni gwaith newydd, megis Pontio\u2019r Bwlch. <\/a> Mae Synnwyr Bwyd Cymru yn parhau i weithio ar y prosiect Llysiau o Gymru mewn Ysgolion hefyd, ac mewn cydweithrediad \u00e2 phartneriaid Pys Pl\u00ees y DU, mae\u2019r gwaith o gynllunio prosiect newydd yn seiliedig ar lysiau bellach ar y gweill.<\/p>\n\n

Dyma fideo sy\u2019n crynhoi\u2019r digwyddiad:<\/p>\n\n

\n