{"id":1012,"date":"2024-06-18T13:10:58","date_gmt":"2024-06-18T13:10:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bwydsirgarfood.org\/welsh-veg-in-schools\/"},"modified":"2024-07-02T14:04:37","modified_gmt":"2024-07-02T14:04:37","slug":"welsh-veg-in-schools","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bwydsirgarfood.org\/cy\/welsh-veg-in-schools\/","title":{"rendered":"Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion"},"content":{"rendered":"\n

Mae Bwyd Sir G\u00e2r Food yn falch iawn o fod yn rhan o brosiect Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion – menter a gydlynir gan Synnwyr Bwyd Cymru<\/a> sy\u2019n anelu at gynnwys mwy o lysiau organig wedi\u2019u cynhyrchu yng Nghymru mewn prydau ysgolion cynradd ar hyd a lled Cymru.<\/p>\n\n

Gan weithio gyda phartneriaid gan gynnwys Castell Howell<\/a>, adran Garddwriaeth Cyswllt Ffermio<\/a> a thyfwyr bwyd brwdfrydig hefyd, mae\u2019r prosiect Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion Cymru<\/strong> yn helpu i gynnwys mwy o lysiau organig sydd wedi\u2019u tyfu\u2019n lleol mewn cinio ysgol.<\/p>\n\n

Mae Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion Cymru<\/strong> yn ceisio ailgynllunio cadwyni cyflenwi i\u2019w gwneud yn fwy teg ac yn fwy cadarn. Mae\u2019n ychwanegu hefyd at ymrwymiad Llywodraeth Cymru i sicrhau bod pob plentyn mewn ysgol gynradd yng Nghymru yn cael cynnig pryd ysgol am ddim a bod y bwyd sy\u2019n cael ei ddefnyddio i goginio\u2019r pryd hwnnw yn dod gan gyflenwyr lleol, pan fo hynny\u2019n bosibl. Gan mai dim ond oddeutu chwarter dogn llysiau y pen o\u2019r boblogaeth sy\u2019n cael ei gynhyrchu yng Nghymru ar hyn o bryd, mae gan Llysiau o Gymru<\/strong> ar gyfer Ysgolion Cymru y gallu i ddatblygu\u2019r farchnad er mwyn helpu i wireddu\u2019r ymrwymiad hwn.<\/p>\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Dechreuodd Synnwyr Bwyd Cymru ymchwilio i\u2019r broses o brynu llysiau wedi\u2019u tyfu\u2019n lleol drwy\u2019r \u2018Cynllun Peilot Courgettes\u2019<\/a> \u2013 sef cynllun peilot a oedd yn cynnwys un tyfwr bwyd ac un cyfanwerthwr a lwyddodd i ddosbarthu bron i 1 tunnell o courgettes i ysgolion cynradd Caerdydd yn ystod rhaglen Bwyd a Hwyl<\/a> haf 2022. Bwyd Caerdydd<\/a>, sef partneriaeth bwyd lleol y brifddinas, oedd yn hyrwyddo\u2019r cynllun peilot, gan gynorthwyo i ddod \u00e2\u2019r holl bartneriaid ynghyd, gan gynnwys Blas Gwent, Arlwyo Addysg Cyngor Caerdydd ac adran deieteg iechyd cyhoeddus Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a\u2019r Fro a Castell Howell.<\/p>\n\n\n\n

Yn 2023, gyda chymorth Cronfa Cefnogi Cwmn\u00efau Lleol Llywodraeth Cymru, datblygodd y prosiect caffael hwn i fod yn gam cyntaf Llysiau o Gymru<\/strong> ar gyfer Ysgolion Cymru gan weithio gyda thri thyfwr bwyd mewn tair ardal awdurdod lleol a gyda chefnogaeth cydlynwyr y partneriaethau bwyd lleol yng Nghaerdydd, Sir Gaerfyrddin a Sir Fynwy. Mae\u2019r prosiect hefyd wedi cael cymorth gan Gyngor Sir Fynwy drwy Gronfa Ffyniant Gyffredin y DU.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n

Yn ystod Gwanwyn 2024, cafodd Synnwyr Bwyd Cymru arian ychwanegol gan Pontio\u2019r Bwlch \u2013 rhaglen a arweinir gan Sustain<\/a>, Growing Communities<\/a> ac Elusen Alexandra Rose<\/a> \u2013 i ehangu\u2019r gwaith ymhellach ac i greu rhwydwaith ehangach byth o arbenigedd a chymorth. Bydd y cam hwn o ymchwil gweithredol yn gweithio gyda mwy o dyfwyr bwyd ac awdurdodau lleol; yn ymchwilio sut i bontio\u2019r bwlch rhwng costau cynnyrch confensiynol a llysiau wedi\u2019u tyfu\u2019n gynaliadwy yng Nghymru; a phrofi sawl dull i ganfod sut beth yw \u2018cynllun buddsoddi cynaliadwy\u2019. Y nod yw datblygu model y gellir ei ymestyn ar draws y sector cyhoeddus yng Nghymru.<\/p>\n\n

Drwy gefnogi ffermio organig amaeth-ecolegol, mae\u2019r prosiect hwn yn creu ffrwd incwm newydd neu allweddol amgen i dyfwyr bwyd ac i ffermwyr, yn ogystal \u00e2 chreu cyfleoedd i blant gysylltu \u00e2 natur a ffermio drwy ymweld \u00e2 thyfwyr bwyd lleol.<\/p>\n\n

\u201cPrif nod Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion Cymru<\/strong> yw sicrhau bod llysiau lleol wedi\u2019u cynhyrchu\u2019n gynaliadwy yn cael eu defnyddio mewn ysgolion i ddarparu maeth i\u2019r plant drwy brydau ysgol \u2013 y mwyaf o gynnydd y byddwn yn ei wneud, y mwyaf o fanteision y gallwn eu darparu iddyn nhw,\u201d meddai Katie Palmer, un o reolwyr Synnwyr Bwyd Cymru.<\/p>\n\n

\u201cNid ydym yn cynhyrchu digon o lysiau yng Nghymru ac mae angen i ni allu creu ein cyflenwad ein hunain er budd cymunedau lleol ac er mwyn lleihau ein dibyniaeth ar fewnforion drwy gysylltu tyfwyr bwyd lleol \u00e2 chyfanwerthwyr lleol a chreu cysylltiadau sy\u2019n helpu busnesau i ffynnu.<\/p>\n\n

\u201cRydym wedi wynebu nifer o heriau technegol, strwythurol a heriau\u2019n ymwneud \u00e2\u2019r tywydd yn ystod pob cam o\u2019r cynllun peilot ond roedd creu cysylltiadau ar draws y gadwyn gyflenwi gyda rhanddeiliaid a defnyddio eu harbenigedd ym maes garddwriaeth yn allweddol,\u201d meddai Katie Palmer. \u201cRoedd hynny\u2019n amrywio o ganfod gofynion ceginau ysgol neu benderfynu moron o ba faint y dylid eu tyfu, i ddatblygu cynlluniau achredu a chyfrifo\u2019r logisteg, cyflenwad a datblygu\u2019r cynnyrch \u2013 roedd gennym lawer o waith i\u2019w wneud ond mae\u2019r holl bartneriaid wedi buddsoddi\u2019n helaeth yn y gwaith ac yn benderfynol o weld mwy o fwyd sydd wedi\u2019i gynhyrchu\u2019n lleol yn cael ei weini ar blatiau\u2019r cyhoedd yng Nghymru.\u201d<\/p>\n\n

Meddai Edward Morgan o Castell Howell: \u201cFel un o\u2019r dolenni cyswllt yn y gadwyn gyflenwi, rydym yn cyflenwi bwyd i oddeutu 1000 o ysgolion ledled Cymru, ac yn cydnabod pa mor bwysig yw ailstrwythuro\u2019r ffynonellau. Mae cydweithio \u00e2 rhanddeiliaid o\u2019r un anian, ffermwyr brwdfrydig, tyfwyr bwyd a chwsmeriaid ymrwymedig yn hollbwysig i ni allu cyflawni ein nodau cyffredin, nid dim ond o ran cyflenwi llysiau wedi\u2019u tyfu yng Nghymru ond o ran darparu gwybodaeth a thrafod y risgiau a\u2019r cyfleoedd mewn ffordd gwbl dryloyw. Rydym yn falch o fod yn rhan o fenter sydd wedi datblygu o gyflenwi tunnell o courgettes yn 2022 ac rydym yn edrych ymlaen at weld hyn yn parhau ac yn datblygu i fod yn rhywbeth mawr.\u201d<\/p>\n\n

\n
\n

Meddai Tony Little, o\u2019r Ymgynghoriaeth Ffermio Cynaliadwy: \u201cMae\u2019r prosiect hwn yn paratoi\u2019r ffordd i lawer mwy o dyfwyr bwyd gymryd rhan yn y broses o gyflenwi\u2019r farchnad caffael cyhoeddus. Mae\u2019n gyfle anhygoel i archwilio sut y gallwn sefydlu cadwyni cyflenwi sy\u2019n gweithio i bawb, yn amrywio o ddatblygu safonau cynhyrchu sy\u2019n briodol i dyfwyr organig bach i sefydlu systemau cyfathrebu a logisteg sy\u2019n galluogi tyfwyr bwyd i fanteisio ar y cyfleoedd y mae\u2019r farchnad hon yn eu cynnig.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019r adran Garddwriaeth Cyswllt Ffermio yn rhan annatod o ddatblygu cynllun peilot Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion Cymru<\/strong> ac yn rhan hanfodol o ddatblygu\u2019r sector garddwriaeth yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n

\u201cMae\u2019r gwaith hwn yn creu llwybr i\u2019r farchnad sy\u2019n lleihau risg, sy\u2019n golygu bod modd cynllunio ymlaen llaw ac sy\u2019n cynorthwyo gyda thwf y sector gan alluogi mwy o bobl i brofi ansawdd y bwyd y gall Cymru ei gynhyrchu,\u201d meddai Sarah Gould o adran Garddwriaeth Cyswllt Ffermio. \u201cMae\u2019r math o gymorth rydym yn ei gynnig i dyfwyr bwyd yn golygu ein bod hefyd yn helpu i godi safonau a rhannu arfer gorau. Mae\u2019r prosiect yn un cyffrous iawn ac rydym yn edrych ymlaen at gefnogi hyd yn oed mwy o dyfwyr bwyd i fod yn rhan o\u2019r cynllun peilot.\u201d<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n

Mae Hannah Gibbs o Pontio\u2019r Bwlch yn edrych ymlaen hefyd at gefnogi Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion Cymru.<\/strong> \u201cRydym yn falch o gefnogi\u2019r cynllun peilot hwn i\u2019w ddatblygu ymhellach ac i ychwanegu at y dystiolaeth o ran sut y gallwn sicrhau bod mwy o ffrwythau a llysiau cynaliadwy sy\u2019n cael eu cynhyrchu\u2019n lleol yn mynd i mewn i\u2019r gadwyn cyflenwi bwyd gyhoeddus. Mae\u2019r bartneriaeth anhygoel hon hefyd yn rhoi mwy o gyfleoedd gwych i ni ddysgu ar y cyd drwy\u2019r cynlluniau peilot Pontio\u2019r Bwlch mewn ysgolion eraill yn Yr Alban a Lloegr.\u201d<\/p>\n\n

Ychwanegodd Dr Amber Wheeler sy\u2019n arwain y gwaith ymchwil ar y camau gweithredu: \u201cAr hyn o bryd daw\u2019r rhan fwyaf o\u2019r llysiau ar gyfer Ysgolion Cymru o wlad arall ac maent wedi\u2019u rhewi fel arfer. Dengys y cynllun peilot hwn ei bod yn bosibl cynyddu faint o gynnyrch sy\u2019n cael ei dyfu yng Nghymru, a chefnogi tyfwyr bwyd a ffermwyr drwy wneud hynny, drwy ddefnyddio marchnad y ddarpariaeth Prydau Ysgol am Ddim Awdurdodau Lleol. Rydym yn mynd o nerth i nerth ac yn datblygu\u2019r systemau sydd eu hangen i ddarparu mwy o Lysiau o Gymru sy\u2019n iach a ffres mewn ysgolion a hynny tra\u2019n cefnogi systemau ffermio sy\u2019n gwella\u2019r amgylchedd yma yng Nghymru.\u201d<\/p>\n\n

Mae Synnwyr Bwyd Cymru eisoes yn chwilio am ffrydiau cyllido ar gyfer y dyfodol i allu datblygu\u2019r gwaith hwn ar \u00f4l mis Mawrth 2025 ac i gynnwys mwy o dyfwyr bwyd, awdurdodau lleol a chyfanwerthwyr. Os oes gennych ddiddordeb mewn cymryd rhan yn y prosiect Llysiau o Gymru ar gyfer Ysgolion Cymru<\/strong>, gallwch gysylltu \u00e2 Synnwyr Bwyd Cymru drwy e-bostio foodsensewales@wales.nhs.uk <\/a><\/p>\n\n

Gallwch hefyd wylio fideo sy\u2019n esbonio\u2019r prosiect yma. <\/p>\n\n

\n